Sve veći broj kompanija iz Republike Srpske i Bosne i Hercegovine koje izvoze cement, željezo i čelik, aluminij, đubriva i druge CBAM proizvode već priprema izvještaje o emisijama stakleničkih gasova. Međutim, priprema podataka predstavlja samo prvi korak u procesu usklađivanja sa CBAM zahtjevima Evropske unije.

Od 2026. godine, CBAM je u punoj primjeni, podaci o emisijama koji se koriste za obračun obaveza moraće biti pripremljeni na način koji omogućava njihovu nezavisnu verifikaciju od strane akreditovanih CBAM verifikatora. Zbog toga je od posebnog značaja da kompanije uspostave pouzdan sistem monitoringa emisija, evidencije o energentima i sirovinama, obračuna emisija i čuvanja prateće dokumentacije koja može potvrditi tačnost dostavljenih podataka.

Kako bi ovaj proces bio što uspješniji, Privredna komora Republike Srpske, kroz projekat „Digitalno održiva zelena tranzicija MSP u RS – DiGreenSMEs“, pruža stručnu podršku kompanijama u razumijevanju i primjeni kompleksnih zahtjeva.

Registracija operatera izvan EU – O3CI modul

Evropska komisija je uspostavila poseban modul za operatere iz trećih zemalja (O3CI – Third Country Installation Operators), koji proizvođačima izvan EU omogućava registraciju proizvodnih postrojenja i dijeljenje podataka o emisijama sa kupcima u Evropskoj uniji. Registracija nije obavezna, ali predstavlja važan korak ka korištenju stvarnih podataka o emisijama i budućoj verifikaciji podataka.

Iako registracija trenutno nije obavezna za proizvođače iz Bosne i Hercegovine, ona može značajno olakšati razmjenu podataka sa kupcima u Evropskoj uniji, povećati vjerodostojnost dostavljenih informacija i pojednostaviti budući proces verifikacije emisija.

Važno je naglasiti da kompanije iz Bosne i Hercegovine nisu CBAM deklaranti i nemaju obavezu registracije kao ovlašćeni CBAM deklaranti niti podnošenja CBAM prijava Evropskoj komisiji. Tu obavezu imaju uvoznici u Evropskoj uniji. Međutim, upravo podaci koje dostavljaju proizvođači predstavljaju osnov za CBAM prijave evropskih kupaca.

Šta kompanije iz Republike Srpske, odnosno BiH, trebaju raditi već sada?

Kako bi zadržale konkurentnost na tržištu Evropske unije i odgovorile na zahtjeve svojih kupaca, kompanije bi trebalo da:

• uspostave sistem monitoringa i evidencije emisija stakleničkih gasova;
• osiguraju sljedivost podataka i prateću dokumentaciju;
• koriste metodologije obračuna usklađene sa CBAM pravilima;
• upoznaju se sa mogućnostima registracije na CBAM portal;
• pripreme podatke i dokumentaciju za budući proces nezavisne verifikacije.

Verifikacija podataka – sljedeća faza CBAM sistema

Iako kompanije iz Bosne i Hercegovine ne podnose CBAM prijave Evropskoj komisiji, podaci koje dostavljaju evropskim kupcima moraće biti pripremljeni tako da mogu proći proces nezavisne verifikacije.

Prema trenutno dostupnim informacijama, Evropska komisija planira objavu prve liste registrovanih CBAM verifikatora u septembru 2026. godine, dok se prvi verifikovani CBAM izvještaji očekuju početkom 2027. godine.

To znači da će kvalitet podataka, njihova tačnost, dokumentovanost i mogućnost provjere postati jednako važni kao i sam obračun emisija.

Kompanije koje na vrijeme uspostave kvalitetan sistem monitoringa, upravljanja podacima i pripreme za verifikaciju biće u znatno povoljnijem položaju u odnosu na proizvođače koji takve sisteme nemaju, jer će svojim kupcima omogućiti jednostavnije ispunjavanje CBAM obaveza i smanjiti rizik od dodatnih troškova ili ograničenja u trgovini sa Evropskom unijom.

Korisni linkovi:

 Informacije Evropske komisije o registraciji komapnija izvan EU (O3CI):

CBAM Registry and Reporting – Taxation and Customs Union

 Vodič za kompanije izvan EU – Registracija i pristup CBAM portalu (link na pdf dokument)

 Vodič za privredna društva o mehanizmu za prekogranično prilagođavanje ugljenika (CBAM):

CBAM InfoBiz – Privredna komora Republike Srpske

Projekat „Digitalno održiva zelena tranzicija malih i srednjih preduzeća u RS – DiGreenSMEs“ implementira Privredna komora Republike Srpske uz finansijsku podršku Evropske unije (EU) i Vlade SR Njemačke kroz Inicijativu za razvoj privatnog sektora u BiH, koji je dio šireg GIZ-ovog programa „Održivi ekonomski razvoj i promocija zapošljavanja (SEDEP) u BIH“.